İşe İade Davası: Şartlar, Süreler ve Süreç

İşe iade davası nedir?

İşe iade davası, iş sözleşmesi işveren tarafından geçerli bir sebebe dayanmadan feshedilen işçinin, eski işine dönmesini ve bu süreçte uğradığı kayıpların karşılanmasını talep ettiği davadır. Dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 18 ile 21. maddeleri arasında düzenlenen iş güvencesi hükümleridir.

İşe iade davası açabilmenin şartları

• İşyerinde en az 30 işçi çalışması: İşverenin aynı iş kolunda birden fazla işyeri varsa, bu işyerlerindeki toplam işçi sayısı esas alınır.
• En az 6 aylık kıdem: Deneme süresi de bu süreye dahildir. Yer altı işlerinde çalışanlar için kıdem şartı aranmaz.
• Belirsiz süreli iş sözleşmesi: Belirli süreli sözleşmeler kural olarak iş güvencesi kapsamında değildir; ancak zincirleme yapılan ve objektif nedene dayanmayan belirli süreli sözleşmeler belirsiz süreli sayılabilir.
• İşveren vekili olmamak: İşletmenin bütününü yöneten ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisine sahip olan işveren vekilleri iş güvencesinden yararlanamaz.

İşverenin fesih sırasında uyması gereken kurallar

İş güvencesi kapsamındaki işçinin sözleşmesini fesheden işveren, fesih bildirimini yazılı yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin şekilde belirtmek zorundadır (İş Kanunu m.19). İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle yapılan fesihlerde, işçinin bu iddialara karşı savunması alınmadan fesih yapılamaz. Bu şekil kurallarına uyulmaması tek başına feshi geçersiz kılabilir.

Süreler: bir ay ve iki hafta

1. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabuluculuk bürosuna başvurulmalıdır. Arabuluculuk dava şartıdır; doğrudan dava açılırsa dava usulden reddedilir.
2. Arabulucu başvurudan itibaren genellikle üç hafta içinde (zorunlu hâllerde bir hafta uzatılabilir) görüşmeleri sonuçlandırır.
3. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır.

Bu süreler hak düşürücüdür; kaçırıldığında işe iade talebi bir daha ileri sürülemez. Ancak kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer işçilik alacakları ayrıca talep edilebilir.

İspat yükü kimde?

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi, feshin başka bir sebebe (örneğin sendika üyeliği veya hak araması) dayandığını iddia ediyorsa, bu iddiasını kendisi ispatlamalıdır. Geçerli sebepler işçinin yeterliliği, davranışları veya işletme, işyeri ya da işin gereklerinden kaynaklanabilir; işletmesel nedenlerle yapılan fesihlerde işverenin feshi son çare olarak kullanıp kullanmadığı da denetlenir.

Dava kazanılırsa ne olur?

Mahkeme feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar verir. Kararın kesinleşmesinden sonra:

• İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Başvurmazsa fesih geçerli sayılır.
• İşveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmazsa, işçiye en az dört, en fazla sekiz aylık ücreti tutarında iş güvencesi tazminatı öder.
• Her iki durumda da işçiye, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ödenir.

Arabuluculukta anlaşma yaparken dikkat edilecekler

Arabuluculuk aşamasında işe başlatma tarihi, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatılmama hâlinde ödenecek tazminat miktarı açıkça belirlenmelidir. Anlaşma belgesi ilam niteliğinde olduğundan, eksik veya belirsiz düzenlemeler sonradan telafi edilemeyebilir.