Kıdem Tazminatı: Kimler Alabilir, Nasıl Hesaplanır?

Kıdem tazminatı alma şartları

Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesinde düzenlenmiştir. Hak kazanmak için işçinin aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin aşağıdaki hâllerden biriyle sona ermesi gerekir:

• İşveren tarafından, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir sebeple feshedilmesi
• İşçi tarafından haklı nedenle feshedilmesi (İş Kanunu m.24)
• Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle işten ayrılma
• Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma
• Emeklilik için yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim gün sayısı şartlarını tamamlayarak ayrılma (örneğin 08.09.1999 öncesi sigortalılar için 15 yıl ve 3600 gün; bu durum SGK'dan alınacak yazıyla belgelenir)
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
• İşçinin ölümü (bu durumda tazminat mirasçılara ödenir)

İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Kural olarak kendi isteğiyle ayrılan işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak işçinin ayrılması aslında haklı nedenle fesih niteliğindeyse durum değişir. Uygulamada en sık görülen haklı nedenler şunlardır:

• Ücretin zamanında veya tam ödenmemesi
• Fazla çalışma, hafta tatili veya genel tatil ücretlerinin ödenmemesi
• Sigorta primlerinin eksik ya da gerçek ücretten düşük bildirilmesi
• Mobbing, hakaret veya çalışma koşullarının işçi aleyhine esaslı şekilde değiştirilmesi

Bu nedenle istifa dilekçesinin içeriği önemlidir. Dilekçede haklı fesih sebebinin açıkça yazılması, ileride açılacak davada ispatı kolaylaştırır.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret ödenir; bir yıldan artan süreler için de oranlama yapılır. Hesaplamada çıplak ücret değil, düzenli olarak ödenen yol, yemek, ikramiye ve benzeri ödemelerin eklendiği giydirilmiş brüt ücret esas alınır.

Kıdem tazminatının yıllık tutarı, devlet memurlarına ödenen en yüksek emeklilik ikramiyesini geçemez. Bu kıdem tazminatı tavanı yılda iki kez güncellenir ve fesih tarihindeki tavan uygulanır. Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir; tavanı aşmayan kısım gelir vergisinden muaftır.

Gecikme faizi

Kıdem tazminatı iş sözleşmesinin sona erdiği anda muaccel olur. Zamanında ödenmeyen kıdem tazminatına, fesih tarihinden itibaren mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Bu oran, yasal faizden genellikle daha yüksektir.

Zamanaşımı ve arabuluculuk

25 Ekim 2017'den sonra sona eren iş sözleşmelerinde kıdem tazminatı zamanaşımı beş yıldır. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. İhbar tazminatı, fazla mesai ve yıllık izin ücreti gibi diğer alacaklar da aynı başvuruda talep edilebilir.

İhbar tazminatı ile farkı

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan fesheden tarafın ödediği tazminattır. Bildirim süreleri işçinin kıdemine göre 2, 4, 6 veya 8 haftadır. Kıdem tazminatına hak kazanan bir işçi, çoğu durumda ihbar tazminatına da hak kazanır; ancak işçinin kendisi haklı nedenle feshettiğinde ihbar tazminatı istenemez.